“Hiến pháp không phải để ban ơn cho nhân dân”

“Hiến pháp không phải để ban ơn cho nhân dân”

.
Cần phải nhận thức đúng về Hiến pháp theo nghĩa Hiến pháp không phải là thứ ban ơn của Nhà nước dành cho công dân, không phải Nhà nước cho thế nào được thế nấy.

Trong quá trình sửa đổi Hiến pháp 1992 (sửa đổi 2001) hiện nay, người ta nhắc rất nhiều đến Hiến pháp 1946 và tư duy xây dựng luật của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cách thức thiết kế, thể hiện các quyền con người, quyền công dân trong bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta đã chứa đựng những tư tưởng tiến bộ mà cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Pháp Luật TP.HCM đã trao đổi với PGS-TS Nguyễn Như Phát, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật (Viện Khoa học xã hội Việt Nam), xung quanh vấn đề này.

. Phóng viên: Những giá trị tiến bộ của Hiến pháp 1946 về quyền công dân là gì, thưa ông?

+ PGS-TS Nguyễn Như Phát (ảnh): Dưới thời Chủ tịch Hồ Chí Minh, do bối cảnh chính trị xã hội lúc bấy giờ, những người soạn thảo Hiến pháp 1946 là những người có tài, thức thời và không bị chi phối bởi tư tưởng giai cấp hoặc chính trị quá nhiều. Do đó, bản Hiến pháp đầu tiên này có những giá trị rất cấp tiến, tư duy mạch lạc, thể hiện tư tưởng tiến bộ của chủ nghĩa lập hiến hiện đại. Theo đó, Hiến pháp là “văn bản ủy quyền” của nhân dân cho Nhà nước, trao cho Nhà nước hệ thống quyền lực cụ thể của nhân dân, ấn định việc phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực và các nguyên tắc, phương pháp thực thi quyền lực Nhà nước cũng như ghi nhận và xác lập trách nhiệm của Nhà nước trong việc đảm bảo thực thi các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Tinh thần của Hiến pháp 1946 như vậy nên ngay cả việc sắp xếp các chương thì quyền con người, quyền công dân cũng nằm ở chương hai trong khi trong Hiến pháp hiện hành là chương năm. Sắp tới, bản Hiến pháp sửa đổi chắc sẽ có sự thay đổi và quay về cách sắp xếp của bản Hiến pháp ban đầu.

Mặt khác, Hiến pháp vẫn là văn bản quy phạm pháp luật và phải có giá trị thi hành. Điều đó có nghĩa là quyền của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp có giá trị áp dụng trực tiếp, không có nhu cầu cần phải cụ thể hóa. Những quyền của công dân trong Hiến pháp 1946 thể hiện rõ nhất điều đó chứ không kèm thêm câu “theo quy định của pháp luật” như từ Hiến pháp 1980 trở đi.

Trên thực tế thì quyền và nghĩa vụ công dân trong Hiến pháp thường cần đến luật quy định cụ thể. Muốn điều chỉnh những quyền này của công dân thì Nhà nước phải có luật nhưng không phải là cắt xén tinh thần của Hiến pháp. Luật đó chỉ mang tính chất trình tự thủ tục và dĩ nhiên, ở một xã hội văn minh thì quyền đó phải được thực hiện trong một khuôn khổ và trình tự nhất định. Tuy vậy, việc hạn chế quyền của công dân có thể được thể hiện theo quy định của luật (chứ không phải của mọi pháp luật) và phù hợp với Hiến pháp chứ không phải hạn chế vì lợi ích Nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, Chủ tịch Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, phát biểu trong phiên họp lần thứ tư năm 2012. Ảnh: TTXVN

Giữ gìn sự thiêng liêng của Hiến pháp

. Vậy quyền của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp 1946 có gì khác so với hiện nay?

+ Trước giờ chúng ta vẫn quen đánh đồng lợi ích công cộng với lợi ích Nhà nước là một nhưng hoàn toàn không phải như thế. Nhà nước chỉ là một chủ thể trong xã hội và có lợi ích riêng của mình còn xã hội có rất nhiều chủ thể có lợi ích riêng. Những quy định hạn chế một phần, hạn chế quyền của công dân để đảm bảo lợi ích công cộng đều phải được cân đong đo đếm để phù hợp với tinh thần của Hiến pháp.

Theo tôi, cần phải nhận thức đúng về Hiến pháp theo nghĩa Hiến pháp không phải là thứ ban ơn của Nhà nước dành cho công dân, không phải Nhà nước cho thế nào được thế nấy. Đây là sự khác biệt rất lớn về tư tưởng lập hiến từ Hiến pháp năm 1980 trở đi so với Hiến pháp 1946.

Từ Hiến pháp 1980, triết lý lập hiến của ta là mọi quyền cơ bản của công dân đều phải được thực hiện trong khuôn khổ của pháp luật nhưng cách ban hành pháp luật của chúng ta lại có vấn đề. Nếu hiểu theo cách đó thì theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, những ông nghị làng nghị xóm cũng có thể xóa đi một điều trong Hiến pháp. Đơn giản là do các ông ấy có thể ra nghị quyết (được coi là pháp luật) mà nghị quyết này trên thực tế lại không bị kiểm soát. Hơn nữa, trên thực tế, rất ít thấy việc văn bản pháp luật của cấp dưới bị hủy bỏ bởi cấp trên. Như vậy, sự thiêng liêng của Hiến pháp đã bị ảnh hưởng.

Pháp luật không phải để cai trị

. Từ triết lý lập hiến như vậy, ông có suy nghĩ gì về cơ chế ban hành pháp luật hiện nay?

+ Cách thức, tư duy làm luật cũng không khác gì so với việc ban hành Hiến pháp. Lâu nay người ta vẫn nghĩ pháp luật là của Nhà nước, là công cụ mà Nhà nước dùng để cai trị và quản lý xã hội. Vì thế, hiểu theo nghĩa thô thiển, cơ quan ban hành pháp luật dễ “tự do” ấn định ý chí của mình vào văn bản pháp luật để cho dân thực hiện. Đặc biệt, cách tư duy như vậy sinh ra tư tưởng làm luật ban ơn, Nhà nước ban phát đến đâu, dân hưởng đến đó.

Cạnh đó, mọi người vẫn nghe khẩu hiệu đưa pháp luật vào cuộc sống song chưa ai đặt ra vấn đề đưa cuộc sống vào pháp luật. Nếu không đưa cuộc sống vào pháp luật thì pháp luật đang tồn tại có được coi là pháp luật hay không? Đó là chưa bàn tới câu chuyện nó có khả năng thực thi hay không. Luật không phản ánh nhu cầu thật của xã hội thì làm sao xã hội có thể thực hiện nó, ấn nó vào xã hội làm sao được? Đây là vấn đề về tính chính đáng của pháp luật.

. Ông có thể đưa ra những ví dụ cụ thể?

+ Thí dụ việc giao cho Bộ Công an chủ trì soạn thảo Luật Biểu tình thì đương nhiên Bộ Công an phải nghĩ làm sao cho hoạt động an ninh được đảm bảo. Và người ta sẽ có những quy định về biểu tình để đảm bảo an ninh theo nghĩa của những người làm an ninh chứ chưa chắc đã phải là của nhân dân.

Một thí dụ khác là trong ngành tài chính của ta, từ cơ quan nhỏ đến cơ quan to cứ chăm chăm làm sao thu được nhiều thuế của dân. Nhưng kinh tế học chứng minh đó là tư duy sai lầm, kể cả khi việc đó phục vụ cho mục tiêu làm giàu ngân sách quốc gia. Anh thu nhiều thuế, thu thuế cao thì người ta không đóng và sinh ra đủ kiểu trốn thuế. Không có nhà nước nào khôn hơn dân và không có nhà nước nào mạnh hơn dân cả!

Cân đối lợi ích trong ban hành pháp luật

. Thế tại sao tư duy làm luật này vẫn còn tồn tại, thưa ông?

+ Theo tôi, hệ thống thực thi pháp luật, trình tự thủ tục hành chính, tư tưởng đạo đức của con người trong bộ máy nhà nước đang làm cho vấn đề này càng trầm trọng thêm. Thêm vào đó là vấn đề quan trí. Báo chí cũng đã từng lên án về tệ chạy chức chạy quyền. Có mua ắt có bán. Đây là thị trường béo bở mà nhà đầu tư kém cỏi nhất cũng nghĩ đến chuyện hoàn vốn. Trong đó thời gian hoàn vốn chính là nhiệm kỳ, đó là một trong những vấn đề sinh ra tư duy nhiệm kỳ. Tư duy chính trị, truyền thống lập pháp, thực trạng của hệ thống quản lý trên đều là những yếu tố có thể giải thích nguyên nhân tại sao luật pháp lại hay vơ vào cho Nhà nước như vậy.

Bên cạnh đó, tham nhũng chính sách là thứ vô cùng nguy hiểm. Loại tham nhũng này được dựa trên những cơ sở của pháp luật, xuất phát từ vai trò chủ trì soạn thảo pháp luật. Loại tham nhũng này dựa trên cơ sở hợp pháp nên có hậu quả khôn lường.

Lợi ích và cục bộ ngành cũng là vấn đề làm suy yếu Nhà nước. Các bộ, ngành, các địa phương đều cùng ngồi trong một con thuyền là Nhà nước. Nếu họ không cùng phối hợp nhịp nhàng và trên tinh thần phục vụ nhân dân toàn quốc vì sự phát triển chung và đồng đều của đất nước thì sẽ không là những vector cùng chiều để tạo thành sức mạnh chung cho Chính phủ.

Trên thực tế, có những vấn đề vượt phạm vi của một ngành, một bộ, buộc họ phải ngồi lại cùng nhau để ban hành chính sách hay pháp luật (thí dụ như thông tư liên bộ). Những vấn đề lớn hơn sẽ phải do tập thể Chính phủ bàn bạc và quyết định (dưới dạng nghị định). Những vấn đề quan trọng của đất nước phải do Quốc hội quyết định. Trong quá trình đó, nếu không “cân đối” được lợi ích ngành, địa phương với lợi ích quốc gia thì quản lý đất nước sẽ không minh bạch, không thông suốt và tạo kẽ hở cho tiêu cực trong hệ thống và lãng phí xã hội, tạo cơ chế xin – cho.

Những hiện tượng như các địa phương, các ngành tìm cách để xin cơ chế riêng, thậm chí cả các đoàn đại biểu Quốc hội có thể tạm quên đi lợi ích quốc gia mà phấn đấu cho lợi ích địa phương mình… đều là những biểu hiện của chủ nghĩa cục bộ. Những “phi vụ” đó thành công thì cơ chế và chính sách sẽ được hợp pháp hóa. Nếu không đổi những tư duy này từ gốc thì pháp luật của chúng ta không thể làm bà đỡ cho xã hội phát triển.

. Xin cảm ơn ông.

THANH LƯU thực hiện

Nguồn: Pháp luật TP

10 thoughts on ““Hiến pháp không phải để ban ơn cho nhân dân”

  1. Cháu ông Nguyễn Sinh Coong làm Chủ tịch Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp thì chả hy vọng gì đâu. Tinh thần dân chủ trong hiến pháp 1946 hoàn toàn không phù hợp với nhà nước pháp quyền XHCN

  2. Sao chúng ta cứ phải luyến tiếc mãi cái HP 1946, cứ coi nó như là cái gì mẫu mực bất di bất dịch thế nhỉ. Một kiểu mua dây buộc mình. Tôi thì tôi tin rằng, tất cả chỉ là bổn cũ soạn lại. Mong đợi gì cái Đại dự án sửa đổi này. Ông NSH hay ông X ông Y nào chủ tịch thì cũng vẫn như vậy thôi. Có mà đến mùa quýt Công gô cũng chưa có sự đổi thay căn bản nào.

  3. Cái TỒI TỆ và NGUY HẠI nhất của những nhà lãnh đạo VN là đã CÓ QUYỀN thì muốn làm gì cũng được.
    Thử hỏi trong đầu ông Nguyễn Sinh Hùng có kiến thức gì? Rỗng tuếch như thế thì sửa đổi hiến pháp làm sao được. Càng sửa nhân dân ta cành lầm than, cùng cực.

  4. Tranh luân làm gì khi những kẻ cầm quyền cứ thực thi quyền lực một cách tùy tiện, và cả hệ thống chính trị cứ bao che cho nhau( cho nên tôi nghĩ nước ta khỏi phải mất công, mất tiền soạn thảo hiến pháp,bộ luật) …đúng là đừng nghe họ nói…hãy nhìn kỹ họ làm!

  5. Pingback: “HIẾN PHÁP KHÔNG PHẢI ĐỂ BAN ƠN CHO NHÂN DÂN” | Chau Xuan Nguyen & all posts

  6. Tôi nghĩ chính con cháu của các đại biểu quốc hội sẽ sống trong Hiến Pháp mới mà họ muốn sửa đổi, không biết gia đình con cháu của họ sau này sẽ ra sao nhỉ? Đừng để người khác bảo đại biểu của chúng ta chỉ là Nghị gật.

    • Chỉ khi nào có đa đảng thì mới có “đại biểu của chúng ta”, còn không, với nhân dân, đại đa số “các đại biểu” chỉ là đại biểu của Đảng CS, còn nhân dân không có tiếng nói, vẫn nghèo khổ, cái hố giàu-nghèo càng ngày càng lớn.
      Đúng như TS Nguyễn Như Phát nói: “Hiến pháp vẫn là văn bản quy phạm pháp luật và phải có giá trị thi hành”.
      Ở các nước văn minh châu Âu, để bảo vệ Hiến pháp, họ có Tòa án Bảo vệ Hiến pháp, xử những trừơng hợp vi phạm Hiến Pháp, ví dụ như: Quân đội ngoài chuyện bảo vệTổ quốc, chỉ được phép tham gia khắc phục hậu qủa thiên tai, tuyệt đối không được tham gia đàn áp biểu tình.
      Tỵ nạn cũng là một quyền được ghi trong Hiến pháp các nước châu Âu. Người nước ngoài bị bác đơn tỵ nạn có quyền kiện lên Tòa án BV Hiến Pháp.

  7. Công bình mà nói thì người trí thức chân chính ít ra cũng phải phát biểu
    trung thực và đàng hoàng như Ts.Nguyễn Như Phát,chứ không nên nói
    kiểu “nước đôi”,trắng không ra trắng,đen không ra đen…hòng mập mờ
    đánh lận con (dân) đen.
    Xin cám ơn một chân trí thức và mặt khác khinh bỉ những ngụy trí thức.

  8. Hiến pháp theo thiển nghĩ của tôi nó là yêu cầu bắt buộc của người dân đối với hành động của các nhà cầm quyền, nó do người dân xây dựng nên làm mực thước cho mọi công dân thực thiện, chứ không phải của đảng cầm quyền soạn ra, bắt công dân làm theo. như hiến pháp VN hiện nay là luật do đảng tự soạn (vừa đá bóng vừa thổi còi)-vì thế đảng có làm sao cũng chẳng việc chi nếu có làm gì cũng chẳng làm sao…
    Hiến pháp VN hiện nay không bảo vệ dân chúng, mà chỉ bảo vệ kẻ cầm quyền.

  9. Hiến pháp theo thiển nghĩ của tôi nó là yêu cầu bắt buộc của người dân đối với hành động của các nhà cầm quyền, nó do người dân xây dựng nên làm mực thước cho mọi công dân thực thiện, chứ không phải của đảng cầm quyền soạn ra, bắt công dân làm theo. như hiến pháp VN hiện nay là luật do đảng tự soạn (vừa đá bóng vừa thổi còi)-vì thế đảng có làm sao cũng chẳng việc chi nếu có làm gì cũng chẳng làm sao…
    Hiến pháp VN hiện nay không bảo vệ dân chúng, mà chỉ bảo vệ kẻ cầm quyền.

Đã đóng bình luận.